«Φιλοκαλοῦμέν τε γὰρ μετ’ εὐτελείας καὶ φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας»
Η φράση είναι από τον Επιτάφιο του Περικλή στον Θουκυδίδη :
Θουκυδίδης, Ἱστορίαι 2.40.1
δηλαδή Βιβλίο Β΄, κεφάλαιο 40, παράγραφος 1.:
Σημαίνει περίπου:
«Αγαπούμε το ωραίο με απλότητα και μέτρο, και αγαπούμε τη σοφία χωρίς να γινόμαστε μαλθακοί.»
Πιο αναλυτικά:
φιλοκαλοῦμεν μετ’ εὐτελείας
= αγαπούμε την ομορφιά, την τέχνη, την καλαισθησία, αλλά χωρίς πολυτέλεια, σπατάλη ή επίδειξη. Δηλαδή με λιτότητα και μέτρο.
φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας
= ασχολούμαστε με τη σκέψη, τη γνώση και τη φιλοσοφία, αλλά χωρίς να χάνουμε τη δύναμη, την πρακτικότητα και την ανδρεία μας. Η «μαλακία» εδώ σημαίνει μαλθακότητα, αδυναμία, υπερβολική θεωρητικολογία που κάνει τον άνθρωπο άβουλο ή άπρακτο.
Ειδικά :
1. Το φιλο- δεν δηλώνει απλώς παθητική προτίμηση, τύπου «μου αρέσει». Δηλώνει συχνά μια ενεργητική κλίση:
αγαπώ κάτι → το επιδιώκω → το καλλιεργώ → κοπιάζω γι’ αυτό → ζω σύμφωνα με αυτό.
Γι’ αυτό:
φιλοκαλῶ δεν είναι μόνο «βλέπω ωραία πράγματα και μου αρέσουν».
Είναι καλλιεργώ σχέση με το καλόν, διαπαιδαγωγώ το γούστο, τον τρόπο ζωής, τη ματιά μου.
φιλοσοφῶ δεν είναι μόνο «μου αρέσουν οι σοφές ιδέες».
Είναι ζητώ τη σοφία, μελετώ, σκέφτομαι, ασκούμαι, προσπαθώ να ζήσω πιο συνειδητά.
Άρα το φιλο- έχει πράγματι μέσα του:
πόθο, προσανατολισμό, άσκηση, επιμονή και προσωπική συμμετοχή.
Με απλά λόγια:
Δεν αγαπώ απλώς κάτι από μακριά· στρέφομαι προς αυτό και το υπηρετώ.
2. Φιλοκαλοῦμεν σημαίνει κυριολεκτικά:
«αγαπούμε το καλόν / το ωραίο»
ή
«έχουμε αγάπη για την ομορφιά και την καλαισθησία».
Αναλύεται έτσι:
φιλο- = αγαπώ, είμαι φίλος κάποιου πράγματος
καλόν = το ωραίο, το ευγενές, το καλαίσθητο, το αξιόλογο
Άρα φιλοκαλοῦμεν = καλλιεργούμε την αγάπη για το ωραίο.
Στο χωρίο του Θουκυδίδη δεν σημαίνει απλώς «μας αρέσουν τα όμορφα πράγματα». Έχει πιο πολιτισμική σημασία: οι Αθηναίοι αγαπούν την τέχνη, την ομορφιά, την κομψότητα, την παιδεία και την καλή ζωή, αλλά «μετ’ εὐτελείας», δηλαδή με απλότητα, χωρίς χλιδή και επίδειξη.
Πιο ελεύθερα:
φιλοκαλοῦμεν = ζούμε με καλαισθησία, αγαπούμε την ομορφιά και τον πολιτισμό.
3. Φιλοσοφοῦμεν σημαίνει κυριολεκτικά:
«αγαπούμε τη σοφία»
ή
«ασκούμαστε στη σκέψη, στη γνώση και στην πνευματική καλλιέργεια».
Αναλύεται έτσι:
φιλο- = αγαπώ, επιδιώκω
σοφία = σοφία, γνώση, κατανόηση, πνευματική καλλιέργεια
Άρα:
φιλοσοφοῦμεν = καλλιεργούμε τη σκέψη και τη γνώση.
Στο χωρίο του Θουκυδίδη, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα «κάνουμε φιλοσοφία» με τη σημερινή στενή έννοια, δηλαδή με θεωρίες, συστήματα ή σχολές. Σημαίνει περισσότερο:
σκεφτόμαστε, μορφωνόμαστε, αγαπούμε τη γνώση και τον λόγο.
Και επειδή ακολουθεί το «ἄνευ μαλακίας», η πλήρης ιδέα είναι:
«Καλλιεργούμε το πνεύμα, χωρίς αυτό να μας κάνει μαλθακούς, άπρακτους ή αδύναμους.»
Με σύγχρονη απόδοση:
φιλοσοφοῦμεν = είμαστε πνευματικά καλλιεργημένοι και σκεπτόμενοι άνθρωποι.
